Nega bu muhim
Ishbilarmonlik faolligi indeksi (IFI) — ishbilarmonlik muhiti qanday o‘zgarayotganining tezkor ko‘rsatkichi: to‘lovlar, birja faolligi, ishlayotgan kompaniyalar soni va savdo belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazish. Aksariyat komponentlar bo‘yicha o‘sish faollikning kuchayishini, birja komponentining pasayishi esa iqtisodiyot ichidagi dinamikaning bir xil emasligini ko‘rsatadi. Mintaqaviy kesim tezlanish qayerda maksimal bo‘lganini va o‘tgan yilga nisbatan o‘sish qayerda zaifroq ko‘rinishini ko‘rish imkonini beradi.
Nima bo‘ldi
- Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazining ma’lum qilishicha, 2025-yil dekabr oyida indeks 1 067 punktni tashkil etib, noyabr oyiga nisbatan 6,7 foizga, 2024-yil dekabriga nisbatan esa 22,3 foizga oshgan va o‘rtacha 2025-yilda indeks o‘tgan yilga nisbatan 9,8 foizga o‘sgan.
- Dekabr oyida o‘tgan oyga nisbatan o‘sish barcha hududlarda qayd etildi, eng kuchli o‘sish Qashqadaryo, Sirdaryo, Surxondaryo va Toshkent viloyatlarida kuzatildi.
- Indeks tarkibida banklararo operatsiyalar, faoliyat yuritayotgan xo‘jalik yurituvchi subyektlar va tovar belgilari bo‘yicha komponentlar o‘sdi, birja komponenti esa pasaydi.
Raqamlar va faktlar
- 2025-yilda IFIning o‘rtacha o‘sishi o‘tgan yilga nisbatan +9,8 foizni tashkil etdi.
- 2025-yil dekabr oyida IFI — 1 067 punkt: noyabr oyiga nisbatan +6,7% va 2024-yil dekabriga nisbatan +22,3%.
- 2025-yil dekabr oyida IFI tarkibiy qismlarining o‘zgarishi (o‘tgan oyga nisbatan): banklararo tranzaksiyalar bo‘yicha komponent: +17,9%, birja komponenti: −1,3%, faoliyat yuritayotgan xo‘jalik yurituvchi subyektlar bo‘yicha komponent: +0,5%, tovar belgilari bo‘yicha komponent: +26,3%.
- Hududlar kesimida o‘tgan oyga nisbatan o‘sish sur’ati: Qashqadaryo viloyati — +59,9%, Sirdaryo viloyati — +53,6%, Surxondaryo viloyati — +51,9%, Toshkent viloyati – +49,8%.
- Bank va birja ko‘rsatkichlari:
- 2025-yil dekabr oyida banklararo to‘lov operatsiyalari 7 053,2 mingtani tashkil etib, noyabr oyiga nisbatan o‘sish +1 075,6 mingtani yoki +17,9 foizni tashkil etdi.
- 14 ta hududda yuridik shaxslar o‘rtasidagi bank operatsiyalari soni o‘tgan oyga nisbatan oshdi, eng katta o‘sish: Qoraqalpog‘istonda +53,7%, Qashqadaryoda +45,6%, Surxondaryoda +39,2%, Sirdaryoda +36,7%.
- Dekabr oyida IFIning birja komponenti — 0,9867 punkt (−1,3%): bir bitimga o‘rtacha hajm +1,1%, bitimlar soni −3,8%.
- Dekabr oyida Respublika tovar-xomashyo birjasidagi savdo aylanmasi — 8 071 mlrd so‘m (o‘tgan oyga nisbatan +15,6%).
Xo‘jalik yurituvchi subyektlar va tovar belgilari
- Faoliyat yuritayotgan xo‘jalik yurituvchi subyektlar bo‘yicha komponent — 1,0047 punkt (+0,5%).
- Faoliyat yuritayotgan xo‘jalik yurituvchi subyektlarning umumiy soni dekabr oyida 493 863 tadan 496 212 taga (+2 347 taga) oshdi.
- Yirik biznes: 4 083 (oyiga +22).
- Kichik korxonalar: 403 767 (bir oyda +2 305).
- Fermer xo‘jaliklari: 88 362 (oylik +22).
- Tovar belgilarini himoya qilish indeksi — 1,2627 punkt (+26,3%); 447 ta tovar belgisi va tovar nomi ro‘yxatdan o‘tkazilgan.
Ayrim ko‘rsatkichlar bo‘yicha 2025-yil yakunlari:
- Birjada 2025-yil uchun 34 ta asosiy turdagi tovarlar bo‘yicha savdolar — 85 239,2 mlrd so‘m (+17% yoki +12 369,8 mlrd).
- 2026-yil 1-yanvar holatiga faoliyat ko‘rsatayotgan xo‘jalik yurituvchi subyektlar soni: 9,4 foizga, 453 545 tadan 496 212 taga, yirik biznes +11 foizga (3 677 tadan 4 083 taga), kichik biznes +12,7 foizga (358 116 tadan 403 767 taga), fermer xo‘jaliklari −3,7 foizga (91 752 tadan 88 362 taga) oshdi.
- 2025-yil uchun to‘lov operatsiyalari soni 75 742 mingtani tashkil etdi, bu 2024-yilga nisbatan 1 foizga kam (minus 732,2 ming tranzaksiya).
- 2025-yilda yuridik shaxslar tomonidan 4 629 ta yangi tovar belgilari va tovar nomlari ro‘yxatdan o‘tkazildi, bu o‘tgan yilga nisbatan 6,4 foizga kamdir.
Mohiyat
- IFIning dekabr oyidagi o‘sishi noyabr oyiga kelib, birinchi navbatda, banklararo tranzaksiyalar va tovar belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazish bo‘yicha faollikning keskin oshishini ta’minladi, birja komponenti esa bitimlar sonining kamayishi tufayli salbiy tomonga o‘zgardi.
- Mintaqaviy dinamika shuni ko‘rsatadiki, o‘tgan oyga nisbatan tezlashish hamma joyda bo‘lgan, ammo bir nechta sohalarda eng kuchli bo‘lgan, bu esa mamlakat ichidagi ishbilarmonlik faolligining taqsimlanishiga ta’sir qilishi mumkin.
- 2025-yil yakunlari tarkibiy qismlarning turli trayektoriyasini qayd etmoqda: asosiy tovarlar bo‘yicha birja aylanmasi o‘sdi, faoliyat yuritayotgan subyektlar soni ko‘paydi, biroq yil davomida to‘lov operatsiyalari biroz kamaydi, yangi tovar belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazish esa yillik hisobda kamaydi.
