O‘zbekistonda oziq-ovqat xavfsizligi bo‘yicha yagona qo‘mita tashkil etiladi

Nega bu muhim

O‘zbekiston oziq-ovqat xavfsizligi tizimini keng ko‘lamda isloh qilishni boshlamoqda va shu bilan birga chorvachilikni qo‘llab-quvvatlashni kuchaytirmoqda. Hokimiyat biznes uchun byurokratik jarayonlarni qisqartirish, eksport tartib-taomillarini tezlashtirish va mahsulot sifati nazoratini xalqaro standartlarga moslashtirishni rejalashtirmoqda. Alohida e’tibor agroeksportni oshirish, qayta ishlash hajmini kengaytirish hamda mamlakat ichida go‘sht va sut ishlab chiqarishni ko‘paytirishga qaratilgan.

Nima bo‘ldi

• Shavkat Mirziyoyev oziq-ovqat xavfsizligi tizimini isloh qilish va chorvachilikni rivojlantirish masalalariga bag‘ishlangan yig‘ilish o‘tkazdi.
• Muhokamalar davomida “daladan dasturxongacha” tamoyili asosida sanitariya, veterinariya va karantin nazoratini birlashtiradigan yagona Oziq-ovqat xavfsizligi qo‘mitasini tashkil etish to‘g‘risida qaror qabul qilindi.
• Shuningdek, hokimiyat chorvachilikni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha yangi choralarni ishga tushirish, imtiyozli kreditlashni kengaytirish va davlat funksiyalarining bir qismini xususiy sektorga topshirishni e’lon qildi.
• Yig‘ilishda amaldagi nazorat tizimi bir nechta idoralar o‘rtasida bo‘lingani sababli tadbirkorlar eksport va import jarayonlarida takroriy tartib-taomillar hamda qo‘shimcha qiyinchiliklarga duch kelayotgani ta’kidlandi.
• Hokimiyat nazorat tizimini xalqaro standartlarga o‘tkazish va mahsulot xavfsizligini raqamli monitoring qilish tizimini joriy etishni rejalashtirmoqda.

Raqamlar va faktlar

• O‘zbekistonda 4 million gektar ekin maydonlari, 1,5 million tonnalik ombor quvvatlari va 3,5 million tonnalik qayta ishlash quvvatlari mavjud.
• Экспорт продовольственной продукции сейчас составляет около 4 миллиардов долларов, а к 2030 году власти планируют увеличить его до 10 миллиардов долларов и расширить географию поставок еще на 100 стран.
• Hokimiyat ma’lum qilishicha, O‘simliklar karantini agentligi tizimida 100 ta, Veterinariyani rivojlantirish qo‘mitasida 115 ta, sanitariya-epidemiologiya nazorati tizimida esa 44 ta vazifa va funksiya mavjud. Shu bilan birga, mahsulotlarni kuzatib borishning yagona tizimi hali shakllantirilmagan.
• Yevropa ittifoqi O‘zbekiston mahsulotlaridagi pestitsid qoldiqlari sabab 25 ta ogohlantirish bergan.
• Shu munosabat bilan hokimiyat oziq-ovqat xavfsizligi nazorati tizimini to‘liq qayta ko‘rib chiqmoqchi.
• Oziq-ovqat xavfsizligi qo‘mitasi O‘simliklar karantini va himoyasi agentligi, Veterinariyani rivojlantirish qo‘mitasi hamda sanitariya-epidemiologiya tizimining tegishli yo‘nalishlari negizida tashkil etiladi.
• Yangi modelda oziq-ovqat mahsulotlarini majburiy sertifikatlash bekor qilinadi va xavfni baholash asosidagi nazorat tizimiga o‘tiladi.
• Hozirda xavfga yo‘naltirilgan yondashuv mamlakatdagi 80 mingta obyektdan atigi 1,6 mingtasida qo‘llanmoqda, bu taxminan 2 foizni tashkil qiladi. Kelgusida hokimiyat xavfli mahsulotlarni tezkor aniqlash va ularni bozordan qaytarib olish bo‘yicha elektron tizimni joriy etadi.
• 2029-yil 1-yanvardan boshlab meva-sabzavot mahsulotlari eksporti faqat agrologistika markazlari orqali amalga oshiriladi.
• 2028-yilgacha xavflarni tahlil qilish bo‘yicha xalqaro standartlar va Codex Alimentarius me’yorlarini yirik oziq-ovqat korxonalarining 20 foizida, 2030-yilgacha 60 foizida, 2032-yilgacha esa 100 foizida joriy etish rejalashtirilgan.
• С 2027 года шесть государственных функций, включая лабораторные исследования, вакцинацию животных, дезинфекцию и идентификацию, будут постепенно переданы частному сектору. Хокимам поручено организовать минимум по две частные лаборатории и ветеринарные клиники в каждом регионе.
• 2027-yil 1-martgacha oziq-ovqat xavfsizligi bo‘yicha yagona avtomatlashtirilgan axborot platformasi ishga tushiriladi va u chegara nazoratining “yagona darcha” tizimi bilan integratsiya qilinadi.
• Import nazorati muddati 9 kundan 2 kungacha, eksport nazorati esa 3 kundan 1 kungacha qisqartiriladi. Tadbirkorlar ombor xarajatlaridan qariyb 70 milliard so‘m tejashi kutilmoqda.
• Chorvachilikni rivojlantirish uchun Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzurida Chorvachilik va yaylov xo‘jaligini rivojlantirish agentligi tashkil etiladi.
• Agentlik oldiga qoramollar sonini 16,5 million boshgacha, qo‘y va echkilarni 30 million boshgacha, parrandalarni esa 141 million boshgacha yetkazish vazifasi qo‘yilgan. Shuningdek, go‘sht va sutni qayta ishlash darajasini 50 foizga yetkazish hamda yem-xashak ekinlari maydonlarini 1,5 baravarga oshirish rejalashtirilgan.
• Ixtisoslashtirilgan hududlarda paxta va g‘alla maydonlarining 50 foizigacha qismini yem-xashak ekinlari uchun foydalanishga ruxsat beriladi. Bu maqsadlar uchun yillik 10 foiz stavkada imtiyozli kreditlar ajratiladi.
• Yil oxirigacha hokimiyat 28 746 ta fermer xo‘jaligi yerlarida 2 million bosh qoramol boqishni tashkil etishni rejalashtirmoqda. 1-iyundan boshlab banklar 10 yil muddatga, 4 yillik imtiyozli davr bilan yillik 10 foiz stavkada kreditlar bera boshlaydi.
• Naslli chorva import qiluvchilar 2029-yilgacha QQSdan ozod etiladi. Banklarga yillik 6 foiz stavkada 1 trillion so‘m va 50 million dollar resurs joylashtiriladi. Ushbu mablag‘lar hisobidan 2026-yilda 5,5 trillion so‘mlik 1,5 mingta loyihani amalga oshirish, 25 mingta ish o‘rni yaratish va qoramollar sonini 400 ming boshga oshirish rejalashtirilgan.
• 1-iyundan agrar oliygohlarda sun’iy urug‘lantirish bo‘yicha 10 kunlik kurslar yo‘lga qo‘yiladi. Hokimiyat ҳар yili kamida 1 ming nafar mutaxassis tayyorlash va ularni bepul uskunalar bilan ta’minlashni rejalashtirmoqda.
• Sun’iy urug‘lantirish va embrion ko‘chirish yo‘li bilan olingan har bir naslli buzoq uchun mos ravishda 500 ming va 700 ming so‘m subsidiya ajratiladi. Bu maqsadlar uchun qo‘shimcha 50 milliard so‘m yo‘naltiriladi.

Mohiyat

• Agrar biznes uchun bu nazorat tizimining yanada markazlashgan va raqamlashtirilgan modeliga o‘tishni, tekshiruvlar va byurokratik tartib-taomillar sonining qisqarishini anglatadi.
• Eksportchilar nazoratdan tezroq o‘tish va mahsulotlarni xorijga yetkazishda xarajatlarni kamaytirish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
• Fermerlar va chorvachilik xo‘jaliklari naslli chorvachilik va yem-xashak bazasini rivojlantirish bilan bog‘liq yangi imtiyozli kreditlar, subsidiyalar va qo‘llab-quvvatlash dasturlaridan foydalanishi mumkin bo‘ladi.
• Shu bilan birga, davlat mahsulot sifati bo‘yicha talablarni kuchaytirmoqda, chunki eksportning keyingi o‘sishi bevosita xalqaro xavfsizlik standartlariga moslik bilan bog‘lanmoqda.