Nega bu muhim
O‘zbekiston hukumati kreditlar, yoqilg‘i va yangi yerlarni o‘zlashtirish bilan bog‘liq yuqori xarajatlar fonida qishloq xo‘jaligini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimini kengaytirmoqda. Yangi choralar fermerlar va paxta-to‘qimachilik korxonalariga tushayotgan yukni kamaytirishi, shuningdek, imtiyozli kreditlarning tezroq qaytarilishi va foydalanilmayotgan yerlarning iqtisodiy aylanishga kiritilishini jadallashtirishi kerak. Shu bilan birga, davlat yaylov va bo‘z yerlarni o‘zlashtirish samaradorligi ustidan nazoratni majburiy loyihalar, texnik-iqtisodiy asoslar hamda yerlarni auksion orqali taqsimlash mexanizmi orqali kuchaytirmoqda.
Nima bo‘ldi
- O‘zbekistonda paxta va g‘alla yetishtiruvchilarni qo‘shimcha qo‘llab-quvvatlash, shuningdek, bo‘z va yaylov yerlaridan foydalanishning yangi mexanizmlarini joriy etishga oid prezidentning ikkita farmoni qabul qilindi.
- Hujjatlarda foiz to‘lovlari bo‘yicha subsidiyalar, dizel yoqilg‘isi xarajatlarining bir qismini qoplash hamda subsidiyalarni taqsimlashga oid ayrim vakolatlarni
- Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi Agrar to‘lovlar agentligiga o‘tkazish nazarda tutilgan.
- Shu bilan birga, yer uchastkalarini tayyorlash, o‘zlashtirish va texnik-iqtisodiy asoslari majburiy bo‘lgan holda elektron auksionlar orqali berishning yangi tartibi joriy etilmoqda.
Raqamlar va faktlar
- Paxta yetishtirish uchun ajratilgan imtiyozli kreditlar bo‘yicha davlat qarzdorlikni shartnomada belgilangan muddatlarda qaytarayotgan xo‘jaliklarning kreditlari uchun 2,5 foizlik punktni qoplab beradi.
- Agar xo‘jaliklar hosil yili yakuniga qadar — 31-dekabrgacha bunday kreditlarni to‘liq qaytarsa, kompensatsiya miqdori 5 foizlik punktni tashkil etadi.
- G‘alla yetishtirish uchun ajratilgan imtiyozli kreditlarni hosil yili 1-avgustgacha to‘liq qaytargan fermer xo‘jaliklari foiz to‘lovlarining 4 foizlik punktigacha kompensatsiya olishi mumkin bo‘ladi.
- Paxta-to‘qimachilik klasterlari va paxtani qayta ishlash zanjiriga ega to‘qimachilik korxonalari uchun xom paxta xaridiga olingan tijorat kreditlari bo‘yicha foiz to‘lovlarining bir qismini qoplash nazarda tutilgan.
- Bunda 8 foizlik punktdan yuqori bo‘lgan stavkaning bir qismi qoplanadi, biroq kompensatsiya 16 foizlik punktdan oshmaydi.
- Subsidiyalar ayrim qishloq xo‘jaligi korxonalariga taqdim etiladi, 2026-yil 1-apreldan 1-iyulgacha qishloq xo‘jaligi korxonalari birja orqali dizel yoqilg‘isi xarid qilish uchun subsidiya olishi mumkin bo‘ladi.
- Kompensatsiya qiymati 13 mln so‘mdan yuqori bo‘lgan har bir tonna yoqilg‘i uchun ajratiladi, bunda subsidiya miqdori 2 mln so‘mdan oshmaydi.
- 2026-yil 1-sentyabrdan Agrar to‘lovlar agentligiga Qishloq xo‘jaligini qo‘llab-quvvatlash davlat jamg‘armasining ayrim subsidiyalarni taqsimlash bo‘yicha vakolatlari o‘tkaziladi.
- Agentlik o‘z mablag‘lari va tijorat banklari kreditlari hisobidan yetishtirilgan xom paxta sotilganda elektron hisobvaraq-fakturalar qiymatining bir qismini qoplaydi.
- Shuningdek, paxta-to‘qimachilik klasterlari va ip-kalava ishlab chiqarish zanjiriga ega to‘qimachilik korxonalari tomonidan xarid qilingan paxta xomashyosi qiymatining bir qismini qoplash ham nazarda tutilgan.
- Lalmi va yaylov yerlarni o‘zlashtirishning yangi tartibi doirasida Qoraqalpog‘iston Vazirlar Kengashi va hududiy hokimliklar har yili yerlarni foydalanishga kiritish dasturlarini tasdiqlaydi va Qishloq xo‘jaligi vazirligiga arizalar yuboradi.
- Qishloq xo‘jaligi vazirligi tegishli vazirlik va idoralar bilan birgalikda yerlarni o‘zlashtirish loyihalari hamda texnik-iqtisodiy asoslarni ishlab chiqishni tashkil etadi.
- Texnik-iqtisodiy asosda yer uchastkalari tahlili, foydalanishga topshirish bosqichlari, muddatlar, moliyalashtirish manbalari, loyiha samaradorligi hisob-kitoblari va nazorat mexanizmlari aks etishi kerak.
- Yer uchastkalari o‘zlashtirish loyihalari va texnik-iqtisodiy asoslari bilan birga E-auksion platformasi orqali elektron onlayn auksionlarga chiqariladi.
- Yer uchastkalari ajratilgandan keyin ularni foydalanishga topshirishning maksimal muddati ikki yildan oshmasligi kerak.
Mohiyat
- Fermerlar uchun yangi choralar kreditlar qiymatini kamaytiradi va paxta hamda g‘alla bo‘yicha qarzdorlikni tezroq yopishga qo‘shimcha rag‘bat yaratadi.
- Paxta-to‘qimachilik korxonalari xomashyo xaridi uchun tijorat kreditlaridagi yuqori foiz stavkalarini qisman qoplash mexanizmiga ega bo‘ladi, bu esa mamlakat ichida qayta ishlashni qo‘llab-quvvatlashi mumkin.
- Subsidiyalarni taqsimlash bo‘yicha vakolatlarning bitta agentlikka o‘tkazilishi agrar to‘lovlar tizimini markazlashtirish va qo‘llab-quvvatlashni boshqarishni soddalashtirish imkonini beradi.
- Yerlarni o‘zlashtirishning yangi tartibi loyihalarni tayyorlash va investorlar mas’uliyatiga qo‘yiladigan talablarni kuchaytiradi, chunki yerlar faqat auksion orqali va foydalanishga topshirishning aniq muddatlari bilan ajratiladi.
